Operatie bij rugpijn.
Wanneer wel, wanneer niet.
Injecties & operaties
NICE NG59 · NL-richtlijn LRS
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Score per ingreep
Spoedoperatie bij cauda equina syndroom
Noodzakelijk en met spoed. Binnen 24 tot 48 uur.
Hernia-operatie na 6 tot 12 weken aanhoudende uitstraling
Verlicht sneller; na één tot twee jaar is het resultaat vergelijkbaar.
Decompressie bij wervelkanaalstenose
Redelijke optie na falende conservatieve zorg, maar het bewijs is gemengd.
Wervelfusie bij niet-specifieke rugpijn
Niet beter dan intensieve revalidatie. NICE raadt het af.
Of een operatie helpt hangt volledig af van wát er aan de hand is. Bij een zeldzaam spoedgeval is het noodzakelijk en urgent. Bij gewone rugpijn zonder duidelijke oorzaak is het een van de minst effectieve dingen die je kunt doen. Die twee uitersten vallen onder hetzelfde woord, en daarom haalt deze pagina ze uit elkaar.
Wanneer operatie WEL nodig is
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Cauda equina syndroom Spoedoperatie
Verlies van blaas- of darmcontrole, zadelvormige gevoelloosheid, toenemende zwakte in beide benen. Operatie moet binnen 24 tot 48 uur plaatsvinden om permanente zenuwschade te voorkomen. Decompressie binnen dat tijdvenster geeft een duidelijk betere kans op herstel van blaasfunctie en spierkracht; elk uur uitstel verkleint die kans. Dit is een zeldzaam maar ernstig spoedgeval.
Progressieve ernstige neurologische uitval
Toenemende spierzwakte (bijvoorbeeld een klapvoet) door een hernia die niet reageert op 6 tot 8 weken conservatieve behandeling. Operatie kan verdere zenuwschade voorkomen.
Discectomie (hernia-operatie)
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Bij een discectomie wordt het uitpuilende deel van een tussenwervelschijf verwijderd dat druk uitoefent op een zenuw. Begin bij het natuurlijk beloop: de Nederlandse richtlijn Lumbosacraal Radiculair Syndroom (2020) meldt een mediane klachtenduur van 16 dagen, en ongeveer 75% van de mensen is na drie maanden substantieel hersteld zónder operatie.
De Sciatica Trial (Peul et al., NEJM 2007) toonde aan dat operatie snellere pijnverlichting geeft, maar dat de resultaten na één tot twee jaar gelijk zijn aan conservatieve behandeling. De Nederlandse richtlijn adviseert daarom een operatie na 10 tot 12 weken onvoldoende verbetering te bespreken, als gezamenlijk besluit. Ongeveer 40% van de mensen die eerst afwachten wordt uiteindelijk alsnog geopereerd.
Er is een belangrijke nuance bij “het trekt toch wel gelijk”. Bailey et al. (NEJM 2020) onderzocht mensen bij wie de uitstralende pijn al 4 tot 12 maanden duurde. In die groep was een microdiscectomie duidelijk beter dan gestandaardiseerde niet-operatieve zorg, zowel na 6 als na 12 maanden. Afwachten is dus verstandig in het begin, maar eindeloos uitstellen is niet automatisch de betere keuze.
Over de techniek: de Nederlandse PTED-trial (Gadjradj et al., BMJ 2022) randomiseerde 613 patiënten in vier ziekenhuizen en vond dat een kijkoperatie via de zijkant (PTED) niet onderdoet voor de conventionele open microdiscectomie. Beide zijn verdedigbaar; de keuze hangt vooral af van waar jouw ziekenhuis ervaring mee heeft.
Decompressie bij wervelkanaalstenose
Hoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Bij een vernauwd wervelkanaal krijgen de zenuwen te weinig ruimte, wat typisch pijn en zwaarte in de benen geeft bij het lopen die afneemt als je zit of voorover buigt. Bij een decompressie haalt de chirurg bot en verdikt bandweefsel weg om ruimte te maken.
NICE (aanbeveling 1.3.8) adviseert een decompressie te overwegen als niet-chirurgische behandeling pijn of functioneren niet heeft verbeterd en het beeldmateriaal bij de klachten past. Het bewijs is echt gemengd: een Cochrane-review (2016) vond geen duidelijk voordeel van opereren boven niet-opereren, en rapporteerde complicaties bij 10 tot 24% van de deelnemers in de operatiegroepen van de onderzoeken die dat bijhielden.
Eén ding is wel duidelijk: laat er niet zonder goede reden een fusie aan toevoegen. Försth et al. (NEJM 2016) randomiseerde 247 patiënten en vond dat het toevoegen van een fusie aan de decompressie geen betere uitkomst gaf na 2 en 5 jaar, terwijl het wel een langere operatie, een langere ziekenhuisopname en hogere kosten betekende.
Wervelkolomfusie (spondylodese)
Niet aanbevolen bij niet-specifiekHoe beoordelen we dit?
We kijken of de pijn afneemt en of mensen weer beter kunnen bewegen en functioneren, niet hoe tevreden patiënten over de behandeling waren, want dat zegt weinig over of het echt werkt. Sterk vergelijkend onderzoek is bij rugpijn schaars, dus sommige beoordelingen zijn gebaseerd op beperkt bewijs.
Wervels aan elkaar vastzetten bij niet-specifieke rugpijn is niet effectiever dan intensieve revalidatie. Drie onafhankelijke onderzoeken wijzen dezelfde kant op: Brox et al. (Spine 2003), Fritzell et al. (Spine 2001) en de Britse MRC Spine Stabilisation Trial (Fairbank et al., BMJ 2005). NICE is er kort over: bied wervelfusie niet aan bij lage rugpijn, tenzij als onderdeel van een gerandomiseerd onderzoek. De risico’s (infectie, degeneratie van het aangrenzende segment, complicaties) wegen niet op tegen de beperkte voordelen.
Kan worden overwogen bij: instabiele wervelfracturen, spondylolisthesis met neurologische uitval, een tumor of infectie, of ernstige instabiliteit die niet reageert op andere behandelingen. Dat zijn specifieke diagnoses, geen omschrijving van gewone rugpijn.
Hetzelfde geldt voor een kunstschijf. NICE (aanbeveling 1.3.10) stelt onomwonden: bied geen discusprothese aan bij mensen met lage rugpijn.
Cijfers uit Nederland
In Nederland worden per jaar ongeveer 11.000 hernia-operaties uitgevoerd, waarvan er ruim 9.000 door neurochirurgen worden gedaan. Ongeveer 1 op de 7 mensen met een symptomatische hernia wordt geopereerd; de rest herstelt zonder operatie. Van wie wél geopereerd wordt, is 80 tot 90% tevreden met het uiteindelijke resultaat, en bij 5 tot 10% komt de hernia terug (Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie).
Een operatie is geen garantie. Declaratiedata van ongeveer 7.000 Nederlandse patiënten die tussen juli 2015 en juni 2016 geopereerd werden, lieten zien dat 23% zoveel pijn hield dat in het jaar na de operatie opnieuw een operatie, een wortelblokkade of zware pijnstillers nodig waren (Vektis en Zorgverzekeraars Nederland).
En waar je woont doet meer ter zake dan zou moeten. De regionale verschillen in hoe vaak er aan de rug geopereerd wordt zijn groot: in sommige regio’s is de kans op een operatie tot vijf keer hoger dan in andere, bij vergelijkbare patiënten (praktijkvariatie, ZorgkaartNederland). Dat is een goede reden om vragen te stellen in plaats van aan te nemen dat het voorstel de enige optie is.
Vragen om te stellen voordat je ja zegt
- Wat is precies de diagnose, en past de scan bij mijn klachten?
- Wat gebeurt er als ik nog zes weken wacht? Wat zou er dan veranderen?
- Welk deel van mijn klachten verwacht u dat de operatie oplost: de beenpijn, de rugpijn, of beide?
- Hoe groot is de kans dat ik daarna nog steeds pijn heb?
- Hoeveel van deze ingrepen doet u per jaar?
- Welke niet-operatieve opties zijn nog niet geprobeerd?
En onthoud: je hebt recht op een second opinion. Vraag je om een verwijzing, dan moet je arts daaraan meewerken tenzij er zwaarwegende redenen zijn om dat niet te doen (KNMG). Bij een onomkeerbare ingreep aan je wervelkolom is dat een redelijk recht om te gebruiken.
Hernia met uitstraling: het gebruikelijke pad
Week 0–8
Eerst conservatief
Blijven bewegen, eventueel fysiotherapie. Ongeveer 75% herstelt binnen drie maanden.
Week 8–12
Evaluatie
Nog steeds ernstige klachten? Verwijzing naar de neuroloog.
Daarna
Samen beslissen
Opereren verlicht sneller; na één tot twee jaar is het resultaat vergelijkbaar.
Bij spoed
Direct opereren
Cauda equina of toenemende uitval: binnen 24 tot 48 uur.
Kernboodschap
Er is geen enkel antwoord op de vraag “werkt een rugoperatie”. Bij cauda equina syndroom is het urgent en noodzakelijk. Bij een hernia met aanhoudende uitstraling is het na 6 tot 12 weken een redelijke keuze, vooral omdat het sneller verlicht. Bij rugpijn zonder duidelijke oorzaak zijn fusie en kunstschijf niet aanbevolen. Vraag welke van deze situaties op jou van toepassing is, en vraag een second opinion als het antwoord vaag blijft.
Bronnen
- Peul WC, et al. Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. NEJM (2007)
- Bailey CS, et al. Surgery versus conservative care for persistent sciatica lasting 4 to 12 months. NEJM (2020)
- Gadjradj PS, et al. Full endoscopic versus open discectomy for sciatica. BMJ (2022)
- Försth P, et al. A randomized, controlled trial of fusion surgery for lumbar spinal stenosis. NEJM (2016)
- Zaina F, et al. Surgical versus non-surgical treatment for lumbar spinal stenosis. Cochrane Database Syst Rev (2016)
- Brox JI, et al. Randomized clinical trial of lumbar instrumented fusion and cognitive intervention and exercises. Spine (2003)
- Fritzell P, et al. Lumbar fusion versus nonsurgical treatment for chronic low back pain. Spine (2001)
- Fairbank J, et al. MRC Spine Stabilisation Trial. BMJ (2005)
- Richtlijn Lumbosacraal Radiculair Syndroom (2020)
- NICE Guideline NG59 (2020)
- Nederlandse Vereniging voor Neurochirurgie. Patiënteninformatie rughernia
- Vektis en Zorgverzekeraars Nederland. Declaratiedata hernia-operaties (2018)
Volgende stap